Co, jeśli zadzwoni ktoś, kogo już nie ma?
Wyobraź sobie telefon od bliskiej osoby, której już nie ma. Wiesz, że jej głos odtworzyła sztuczna inteligencja. Czy przyniósłby Ci ukojenie, czy utrudnił pogodzenie się ze stratą? Fikcyjna historia rodziny o żałobie, więzi i granicach technologii.
Przeczytaj cały esejZwiń esej
Wyobraź sobie rodzinę, w której dwoje dzieci w wieku szkolnym traci matkę.
Zostają z ojcem, któremu trudno pogodzić się ze śmiercią żony.
Wieczorami młodsze dziecko pyta, kiedy mama wróci. Starsze coraz rzadziej opowiada o swoim dniu. Ojciec próbuje być dla nich oparciem, choć sam ledwo sobie radzi.
Zostały im tylko zdjęcia, rodzinne nagrania i wiadomości głosowe.
Na ich podstawie system sztucznej inteligencji potrafi odtworzyć głos i twarz kobiety, a nawet prowadzić rozmowy podobne do tych, które odbywali z nią przed jej śmiercią.
Ojciec postanawia spróbować.
Nie dla siebie. Dla dzieci.
Początkowo niepewnie patrzą w ekran. Potem zaczynają opowiadać o szkole, przyjaciołach i drobnych sukcesach. Słyszą znajomy głos. Znów mogą posłuchać bajki przed snem.
Wieczory stają się spokojniejsze.
W tej wymyślonej historii dzieci stopniowo wracają do zabawy, spotkań z przyjaciółmi i codziennych zajęć. Nie zapominają o matce. Ale zaczynają uczyć się życia z jej nieobecnością.
Ojciec widzi zmianę i odczuwa ulgę.
Pewnego wieczoru, kiedy dzieci już zasnęły, sam uruchamia system.
Chce tylko przez chwilę usłyszeć głos żony.
Rozmowa trwa pięć minut.
Następnego wieczoru trochę dłużej.
Później staje się codziennym rytuałem.
Mijają miesiące.
Dzieci coraz rzadziej proszą o rozmowę ze swoją cyfrową mamą.
Ojciec natomiast korzysta z systemu coraz częściej.
Odrzuca zaproszenia od przyjaciół. Odkłada spotkania. Woli zostać w domu, gdzie może usłyszeć znajomy śmiech i opowiedzieć o wszystkim, co wydarzyło się w ciągu dnia.
System zawsze ma dla niego czas.
Aż pewnego wieczoru jedno z dzieci mówi:
„Tato, nie musimy dziś rozmawiać z mamą”.
Ojciec odpowiada:
„Ale ja muszę”.
Ta sama technologia, która pomogła dzieciom ruszyć naprzód, zaczęła zatrzymywać ich ojca w przeszłości.
Nie dlatego, że system się zmienił.
Zmieniły się potrzeby ludzi, którzy z niego korzystali.
To fikcyjna opowieść. Ale technologia, która mogłaby uczynić ją możliwą, już istnieje.
W 2024 roku badacze z Uniwersytetu Cambridge, Tomasz Hollanek i Katarzyna Nowaczyk-Basińska, opisali zagrożenia związane z cyfrowym odtwarzaniem osób zmarłych. Wskazali między innymi na emocjonalne konsekwencje takich relacji i trudności, które mogą pojawić się, gdy ktoś próbuje je zakończyć.
Ich badania nie dowodzą, że taka technologia pomaga dzieciom ani że szkodzi dorosłym. Pokazują jednak, jak wiele pytań pozostaje bez odpowiedzi, zwłaszcza gdy chodzi o osoby w żałobie i o dzieci.
Czy właśnie dlatego tak trudno nam dojść do porozumienia w sprawie AI?
Jedni widzą w niej ratunek. Inni zagrożenie.
Ale czy któraś ze stron musi się mylić?
Być może zbyt wiele czasu poświęcamy na pytanie, czy sztuczna inteligencja jest dobra, czy zła, zamiast zastanawiać się, komu pomaga, w jakich okolicznościach i jakie może przynieść konsekwencje.
Czy coś, co pomaga człowiekowi dzisiaj, musi pozostać dla niego dobre jutro?
Dla dzieci głos matki stał się mostem prowadzącym z powrotem do codziennego życia. Dla ojca — schronieniem przed teraźniejszością.
Jedna rodzina. Jedna strata. Jeden system. Dwa różne rezultaty.
A teraz wyobraź sobie, że jutro dzwoni Twój telefon.
Na ekranie pojawia się imię osoby, której już nie ma.
Wiesz, że to sztuczna inteligencja.
Wiesz też, że po drugiej stronie usłyszysz znajomy głos.
Naciśniesz zielony czy czerwony przycisk?
Mariusz Gorlowski
Źródło naukowe:
Hollanek, T. & Nowaczyk-Basińska, K. (2024). Griefbots, Deadbots, Postmortem Avatars: on Responsible Applications of Generative AI in the Digital Afterlife Industry. Philosophy & Technology, 37, Article 63.